DSÖ’den küresel alarm! Cinsel organlara yerleşen parazit evrim geçirdi, yeni ülkelere yayılabilir

Dünya Sağlık Örgütü, cinsel organlara yerleşebilen ve şistozomiyaz hastalığına yol açan parazitin evrim geçirerek yeni coğrafyalarda hayatta kalmaya adapte olduğunu duyurdu. Tatlı sularla temas eden insan ve hayvanlara deriden geçerek bulaşabilen parazitin, geniş bir küresel yayılım potansiyel taşıdığının altını çizerek uyarılarda bulundu.

Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ), şistozomiyaz hastalığına neden olan parazitlerin evrim geçirerek farklı coğrafyalarda yaşamaya uyum sağladığını açıkladı. Cilt yoluyla vücuda giren bu parazitler, kan dolaşımına karışarak karaciğer, akciğer ve cinsel organlara yerleşebiliyor ve uzun süre tespit edilemeden kalabiliyor.

Her yıl dünya genelinde yaklaşık 250 milyon kişi şistozomiyaz nedeniyle tedavi görüyor. Vakaların büyük bölümü, paraziti taşıyan salyangozların yoğun olarak bulunduğu Afrika ülkelerinde görülüyor. Ancak hastalık artık yalnızca Afrika ile sınırlı değil.

78 ÜLKEDE BULAŞ TESPİT EDİLDİ

Çin, Venezuela ve Endonezya'nın da aralarında bulunduğu 78 ülkede şistozomiyaz bulaşımı kayıtlara geçti. Türkiye'de ise bugüne kadar yalnızca yurt dışından dönen kişilerde vakalar saptandı. DSÖ'ye göre parazitin yeni koşullara uyum sağlaması, bu tablonun değişmesine yol açabilir.

Açıklama, "Dünya Göz Ardı Edilen Tropik Hastalıklar Günü" kapsamında yapıldı. Bugün, dünya genelinde bir milyar kişiyi etkilemesine rağmen yeterince önemsenmeyen enfeksiyon hastalıklarına dikkat çekmeyi amaçlıyor.

CİNSEL ORGANLARA YERLEŞEN PARAZİT NASIL BULAŞIYOR?

Şistozomiyaz, parazit larvalarının bulunduğu tatlı sularla temas eden insan ve hayvanlara bulaşıyor. Larvalar deriyi geçerek vücuda giriyor ve kan damarlarında yaşamaya başlıyor. Dişi parazitlerin bıraktığı yumurtaların bir kısmı idrar ve dışkıyla atılırken, bazıları vücutta kalarak bağışıklık sisteminin aşırı tepki vermesine neden oluyor. Bu süreç, çevre dokuların zarar görmesine ve organ yetmezliğine yol açabiliyor.

Yumurtaların cinsel organlarda birikmesi durumunda "üriner şistozomiyaz" gelişiyor. Bu tablo; ağrı, kanser riski ve ağır vakalarda ölümle sonuçlanabiliyor.

TEŞHİS ZOR, RİSK BÜYÜK

Yeni araştırmalar, evrim geçiren melez parazitlerin özellikle cinsel organları etkilediğini ve standart testlerle tespit edilmesinin zor olduğunu ortaya koyuyor. Yumurtaların mikroskop altında tipik parazit yumurtalarına benzememesi ve belirtilerin cinsel yolla bulaşan hastalıklarla karıştırılması, tanıyı geciktiriyor.

Tedavi edilmeyen üriner şistozomiyaz; genital lezyonlara, kısırlığa ve HIV bulaşma riskinin artmasına neden olabiliyor.

AVRUPA'DA DA SALGINLAR GÖRÜLDÜ

Bilim insanları, iklim değişikliği ve artan uluslararası seyahatlerin parazitin yayılımını hızlandırdığı görüşünde. Son yıllarda Avrupa'nın güneyinde melez parazitlerin yol açtığı salgınlar kaydedildi. DSÖ yetkilileri, durumun artık küresel bir endişe haline geldiğini ifade ediyor.

Kapsamlı mücadele programları sayesinde şistozomiyaz vakaları 2006–2024 döneminde yüzde 60 oranında azaldı. Ancak DSÖ verilerine göre, 2018–2023 arasında göz ardı edilen tropik hastalıklarla mücadeleye ayrılan uluslararası yardımlar yüzde 41 oranında geriledi.

Kaynak: BBC