NATO arşivleri açıldı: Türkiye’nin tarihini aydınlatan görüntüler ilk kez görücüye çıktı

Kültür ve Turizm Bakanlığı Sinema Genel Müdürlüğü, Türkiye'nin NATO üyeliğinin ilk yıllarına ait tarihi film arşivini erişime açtı. Arşivde, dönemin Başbakanı Adnan Menderes'in 1957 Paris NATO Zirvesi'ne katılımı başta olmak üzere, Dışişleri Bakanı Fuat Köprülü, Koramiral Fahri Korutürk ve Türkiye'nin NATO bünyesindeki ilk askeri faaliyetlerine ilişkin görüntüler yer aldı.

Kültür ve Turizm Bakanlığı'ndan yapılan açıklamaya göre, Sinema Genel Müdürlüğü tarafından erişime açılan arşivde 1952-1959 yılları arasında çekilen, Türkiye'nin NATO içerisindeki diplomatik, askeri ve siyasi faaliyetlerini belgeleyen çok sayıda tarihi kayıt bulunuyor.

ADNAN MENDERES SOĞUK SAVAŞ'IN KRİTİK ZİRVELERİNDEN BİRİNDE

Arşivin öne çıkan kayıtları arasında dönemin Başbakanı Adnan Menderes'in 16-19 Aralık 1957 tarihlerinde Fransa'nın başkenti Paris'te düzenlenen NATO Hükümet Başkanları Toplantısı'na katıldığı görüntüler yer aldı. Soğuk Savaş'ın kritik zirvelerinden biri olarak kabul edilen toplantıda Sovyetler Birliği'nin artan askeri ve teknolojik kapasitesi, NATO'nun caydırıcılık gücünün artırılması ve üye ülkeler arasındaki siyasi iş birliğinin güçlendirilmesi ele alındı. Görüntülerde, Menderes'in NATO liderleriyle gerçekleştirdiği temaslar, Fransa Başbakanı Felix Gaillard ile görüşmesi, NATO Karargahı ziyareti ve Türk heyetinin diplomatik temasları yer aldı. Zirvede, Menderes'e Dışişleri Bakanı Fatin Rüştü Zorlu’nun eşlik ettiği görülüyor.

TÜRKİYE'NİN NATO ÜYESİ OLARAK İLK KEZ TEMSİL EDİLDİĞİ TOPLANTI DA VAR

Arşivde ayrıca, Türkiye'nin NATO'ya katıldığı 1952 yılına ait görüntüler de bulunuyor. Atlantik Konseyi Toplantısı sonrasında Dışişleri Bakanı Fuat Köprülü'nün yaptığı değerlendirme konuşmasını içeren kayıtlar, Türkiye'nin NATO üyesi olarak uluslararası platformlarda ilk kez temsil edildiği dönemi belgelemesi açısından tarihi önem taşıyor. Kayıtlarda dönemin diplomatik protokolü, uluslararası basın düzeni ve Türkiye'nin Soğuk Savaş'ın ilk yıllarında izlediği dış politika yaklaşımına ilişkin detaylar da yer aldı.

İLK ORTAK NATO TATBİKATLARI

Film arşivinde, 1953 yılında Güneydoğu Avrupa'da gerçekleştirilen NATO manevralarına ilişkin görüntüler de bulundu. Türkiye, Yunanistan ve İtalya başta olmak üzere NATO'nun güney kanadındaki müttefik ülkelerin katıldığı tatbikatlar, Türkiye'nin NATO bünyesinde yer aldığı ilk müşterek askeri faaliyetlerden biri olarak öne çıktı. Türkiye ile Yunanistan'ın NATO üyeliğinin ardından iki ülke deniz kuvvetleri komutanları arasında gerçekleştirilen resmi ziyaretlere ilişkin görüntüler de yer aldı. Ortak tatbikat hazırlıkları ve askeri koordinasyona yönelik temasların, NATO standartlarının uygulanması ve müttefik kuvvetlerin birlikte görev yapabilme kabiliyetinin geliştirilmesine katkı sunduğu belirtildi.

“NATO GÖKLERDE” FİLMİ

Sinema Genel Müdürlüğü arşivinde NATO Enformasyon Servisi tarafından hazırlanan 'NATO Göklerde' isimli film de yer aldı. Yapımda askeri ve sivil havacılık arasındaki koordinasyon, hava sahasının ortak kurallarla yönetimi, uçuş güvenliği, radar sistemleri ve NATO'nun hava savunma anlayışı dönemin bakış açısıyla anlatılıyor.

KORUTÜRK'ÜN GÖRÜNTÜLERİ YAYINLANDI

Arşivin dikkat çeken kayıtlarından biri de NATO'nun kuruluşunun 10'uncu yılı dolayısıyla 1959'da düzenlenen törene ilişkin görüntüler oldu. Koramiral Fahri Korutürk'ün katıldığı törene ait görüntüler ilk kez yayımlanırken, kayıtlar daha sonra Deniz Kuvvetleri Komutanlığı ve Cumhurbaşkanlığı görevlerini üstlenecek Korutürk'ün NATO bünyesindeki faaliyetlerine de ışık tutuyor.

ARAŞTIRMACILAR VE KAMUOYUNUN ERİŞİMİNE AÇILDI

Sinema Genel Müdürlüğü tarafından erişime açılan tarihi film arşivinin, Türkiye'nin NATO üyeliğinin ilk yıllarına, Soğuk Savaş dönemindeki diplomatik ve askeri faaliyetlerine, uluslararası temsiline ve ittifak içindeki rolüne ilişkin önemli görsel belgeleri araştırmacılar ve kamuoyuyla buluşturduğu belirtildi. 

Kaynak: DHA